Gezonde vetten voor een vetgezond brein

Bewust of onbewust is veel wetenschappelijk onderzoek gebaseerd op evolutietheorie. Neem al het onderzoek naar het effect van visolie op depressie. In de periode waarin de mens haar grote brein evolueerde, at de mens veel vis en dus veel visolie. Eureka, dachten onderzoekers die zochten naar een behandeling voor depressie. We geven patiënten visolie en het brein wordt weer gezond! Ze vergaten echter dat vis veel meer is dan een leuke verpakking voor visolie.

Fish_oil

– Vis is meer dan een leuke verpakking voor visolie –

Celmembranen in ons hele lichaam zijn gemaakt van vetten. Van verzadigde vetten en onverzadigde vetten. Die onverzadigde vetten bestaan uit de meervoudigonverzadigde vetzuren omega-3 (visolie) en omega-6. De verhouding omega-3:omega-6 in celmembranen is 1:1. Of eigenlijk, de verhouding zou 1:1 moeten zijn. Oók in hersenencellen. Is die verhouding verstoord, dan zal dat de functie van de hersenen verstoren3. Al bijna 20 jaar geleden werd aangetoond dat de verhouding omega-3:omega-6 in celmembranen verstoord is in depressieve patiënten5,10. Die verstoring lijkt erger bij patiënten met een ernstiger depressie1,10 en niet beter bij patiënten die antidepressiva slikken dan bij patiënten die geen medicijnen slikken tegen hun depressie9.

Deze resultaten hebben een heleboel onderzoekers op het idee gebracht om depressieve patiënten pilletjes te geven met omega-3 vetzuren. Helaas kunnen we na heel veel van dat soort studies niet zeggen dat die omega-3 pilletjes het ei van Columbus waren. Tenminste zes onderzoeksgroepen hebben de moeite genomen om de resultaten uit al die studies samen te vatten2,4,6, 11-13. Allemaal concluderen ze dat er een klein gunstig effect zou kunnen zijn. Tegelijk concluderen ze dat er grote verschillen zijn in uitkomsten van verschillende studies.

Waar ligt dat dan aan? Eén van de meest genoemde oorzaken van die verschillende uitkomsten is zogenaamde publicatiebias. Publicatiebias ontstaat wanneer studies met bepaalde uitkomsten vaker verschijnen in de wetenschappelijke literatuur dan andere studies. En, je raadt het al, studies die een significant effect laten zien, worden vaker gepubliceerd dan studies die geen significant effect laten zien. Dat je in zo’n samenvattende studie een klein significant effect vindt, kan er dus mee te maken hebben dat een onbekend aantal studies waarin geen significant effect gevonden werd, op het bureau van de onderzoekers is blijven liggen. Die resultaten zijn nooit verschenen in de wetenschappelijke literatuur. Dat kan aan allerlei factoren liggen, hoeveel moeite steekt de onderzoeker in publicatie, hoe belangrijk, vernieuwend en betrouwbaar vinden onafhankelijke beoordelaars de studie, hoe denkt de redacteur van het tijdschrift daarover?

Publicatiebias is niet de enige oorzaak van verschillen in uitkomsten. Andere oorzaken die vaak genoemd worden,  zijn ernst van de depressie en de ratio eicosapentaoenoic acid (EPA) : docosahexaenoic acid (DHA). Hoe ernstiger de depressie van studiedeelnemers, hoe vaker een gunstig effect van omega-3 pilletjes gevonden werd. En hoe meer EPA ten opzichte van DHA, hoe vaker een gunstig effect gevonden werd. EPA en DHA zijn net even iets andere omega-3 vetzuren, waarbij EPA blijkbaar een gunstiger effect heeft op depressie.

Ik denk dat de doorgaans kleine effecten ook toe te schrijven zijn aan de manier waarop omega-3 vetzuren gegeven worden. In de periode waarin mensen hun grote brein evolueerden was vis de belangrijkste bron van omega-3. In vis zit veel meer dan alleen omega-3 vetzuren. Er zitten namelijk nog veel meer voedingsstoffen die heel belangrijk zijn voor een goed functionerend brein. Het zou dus logischer zijn om extra vis te geven dan pilletjes met omega-3 vetzuren.

In 2014 verscheen een studie waarin meer dan 80 gevangenen die onder behandeling waren wegens een psychische stoornis ofwel drie keer in de week wilde zalm kregen, ofwel drie keer in de week vlees gedurende een half jaar. De groep die vis kreeg, was na een half jaar minder angstig dan de groep die vlees kreeg. De onderzoekers schrijven dit toe aan het feit dat vis naast omega-3 vetzuren, ook veel andere nutriënten bevat die belangrijk zijn voor een goede hersenfunctie, zoals selenium, jodium, vitamine A, vitamine D en vitamine B12.

Naast de bron van omega-3 vetzuren, pilletjes of vis, kunnen ook omega-6 vetzuren uit de rest de voeding een groot effect hebben op de effectiviteit van de interventie. Omega-3 en omega-6 vetzuren proberen elkaar als het ware uit de celmembraan te duwen. Iemand die heel veel omega-6 binnenkrijgt, zal daarom enorme hoeveelheden omega-3 nodig hebben om de juiste verhouding in celmembranen terug te krijgen. Surprise, surprise, een Westers voedingspatroon bevat veel meer omega-6 dan omega-3, wel 16 keer zoveel, terwijl het voedingspatroon van jagers en verzamelaars maximaal 4 keer zoveel omega-6 bevat als omega-37 en vaak zelfs meer omega-3 dan omega-68. Dan lijkt het er dus op, dat je niet alleen vis moet eten, maar tegelijk de hoeveelheid omega-6 in de rest van voeding moet verlagen.

Plantaardige olieën zijn de belangrijkste bron van omega-6 vetzuren in ons voedingspatroon. Zonnebloemolie bestaat bijvoorbeeld voor 71 (ja, eenenzeventig!) procent uit omega-6 en voor 1% uit omega-3. Arachideolie (gemaakt van pinda’s) bestaat voor 33% uit omega-6 en bevat geen omega-3. Olijfolie: 9% omega-6 en 1% omega-3. Roomboter: 3% omega-6 en 1% omega-3. Kies maar wat je eet!

Referenties

  1. Adams P, Lawson S, Sanigorski A, Sinclair A. Arachidonic acid to eicosapentaenoic acid ratio in blood correlates positively with clinical symptoms of depression. Lipids. 1996 MAR;31:S157-61.
  2. Appleton KM, Rogers PJ, Ness AR. Updated systematic review and meta-analysis of the effects of n-3 long-chain polyunsaturated fatty acids on depressed mood. Am J Clin Nutr. 2010 MAR;91(3):757-70.
  3. Assies J, Mocking RJ, Lok A, Ruhe HG, Pouwer F, Schene AH. Effects of oxidative stress on fatty acid- and one-carbon-metabolism in psychiatric and cardiovascular disease comorbidity. Acta Psychiatr Scand. 2014 Sep;130(3):163-80.
  4. Bloch MH, Hannestad J. Omega-3 fatty acids for the treatment of depression: Systematic review and meta-analysis. Mol Psychiatry. 2012 DEC;17(12):1272-82.
  5. Edwards R, Peet M, Shay J, Horrobin D. Omega-3 polyunsaturated fatty acid levels in the diet and in red blood cell membranes of depressed patients. J Affect Disord. 1998 MAR;48(2-3):149-55.
  6. Grosso G, Pajak A, Marventano S, Castellano S, Galvano F, Bucolo C, et al. Role of omega-3 fatty acids in the treatment of depressive disorders: A comprehensive meta-analysis of randomized clinical trials. PLoS One. 2014 MAY 7;9(5):e96905.
  7. Hodson L, Skeaff CM, Fielding BA. Fatty acid composition of adipose tissue and blood in humans and its use as a biomarker of dietary intake. Prog Lipid Res. 2008 SEP;47(5):348-80.
  8. Kuipers RS, Luxwolda MF, Dijck-Brouwer DAJ, Eaton SB, Crawford MA, Cordain L, et al. Estimated macronutrient and fatty acid intakes from an east african paleolithic diet. Br J Nutr. 2010 DEC;104(11):1666-87.
  9. Maes M, Christophe A, Delanghe J, Altamura C, Neels H, Meltzer H. Lowered omega 3 polyunsaturated fatty acids in serum phospholipids and cholesteryl esters of depressed patients. Psychiatry Res. 1999 MAR 22;85(3):275-91.
  10. Maes M, Smith R, Christophe A, Cosyns P, Desnyder R, Meltzer H. Fatty acid composition in major depression: Decreased omega 3 fractions in cholesteryl esters and increased C20:4 omega 6/C20:5 omega 3 ratio in cholesteryl esters and phospholipids. J Affect Disord. 1996 APR 26;38(1):35-46.
  11. Martins JG, Bentsen H, Puri BK. Eicosapentaenoic acid appears to be the key omega-3 fatty acid component associated with efficacy in major depressive disorder: A critique of bloch and hannestad and updated meta-analysis. Mol Psychiatry. 2012 DEC;17(12):1144-9.
  12. Martins JG. EPA but not DHA appears to be responsible for the efficacy of omega-3 long chain polyunsaturated fatty acid supplementation in depression: Evidence from a meta-analysis of randomized controlled trials. J Am Coll Nutr. 2009 OCT;28(5):525-42.
  13. Sublette ME, Ellis SP, Geant AL, Mann JJ. Meta-analysis of the effects of eicosapentaenoic acid (EPA) in clinical trials in depression. J Clin Psychiatry. 2011 DEC;72(12):1577-84.
Advertisements

12 thoughts on “Gezonde vetten voor een vetgezond brein

  1. Hoi esther . Ik ben helemaal bij , ik heb al je blogs inmiddels gelezen en ben jaloers op de kwaliteit.
    Wat een gemeenschappelijke factor is voor alle omega 3 studies bij depressie ( maar ook bij bijvoorbeeld de alpha omega trial van daan kromhout) is dat niet bekend is in welke groep de grootste intake LA zit. Ik dacht dat conversie van ALA naar EPA met 40 % afneemt zodra LA groter is dan 5en% (ook reeds gevormde EPA zal slecht worden ingebouwt) . Het is ontzettend lastig om uit te rekekenen hoeveel LA iemand binnekrijgt aangezien plantaardige olie overal op en overheen zit . Groeten
    Robert

    1. Dank je, Robert 😉

      Ook binnen zogenaamde paleointerventies blijkt het lastig om deelnemers zonder toegevoegde olie en zout etc. te laten eten. Zelfs afgezien van deelnemers die om de interventie heen eten. Lynda Frassetto vertelde mij dat één van haar lunchgerechten de net zoveel natrium bevatte als ze deelnemers maximaal op één dag hadden willen geven. Boosdoener: kalkoenfilet. Tja, het kan de beste overkomen 😉

  2. Beste Esther, je blog is reuze interessant voor een leek als ik 🙂 Ik leer er veel van. Vraagje; je schrijft hoeveelheden omega-6 en -3 in vetten als olie en boter. Tegenwoordig wordt er veel over kokosolie geschreven dat dit veel beter voor je is als vet om in te bakken. Ik ben nu benieuwd wat de verhoudingen van omega-6 en -3 daarin zijn. Enig idee?
    Groet, Dorine

    1. Hoi Dorine,
      Wat leuk! Kokosolie is verzadigd vet, de omega3 en 6 zijn meervoudig onverzadigde vetten, die zijn heel gevoelig voor oxidatie, zeg maar roesten, en dat wil je niet in je lijf. Verzadigd vet heeft daar geen last van.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s