Mijn kritische blik op de nieuwe richtlijn goede voeding

Je bent hem vast tegengekomen, de richtlijn goede voeding die de gezondheidsraad op 4 november 2015 publiceerde. Afgelopen week heb ik die richtlijn gebruikt als leidraad in een tweetal presentaties, waarin ik mijn mening gaf over een aantal adviezen en aan de hand van die adviezen vertelde wat ik er in mijn lectoraat mee wil doen. Voor die presentatie heb ik dankbaar gebruik gemaakt van de illustraties van NOS.nl. Hieronder een weergave van de inhoud.

RichtlijnGoedeVoeding_NOS

Het eerste advies: eet meer groente. Ik kan natuurlijk niet anders dan het daar helemaal mee eens zijn. Groenten zijn gezond. Ze bevatten per kilocalorie meer vitaminen en mineralen dan welk ander product dan ook. De nieuwe richtlijn is tenminste 200g groente per dag. Dat was 150-200g. In werkelijkheid eet de gemiddelde Nederlander minder dan 150g groente per dag. Dus hoe gaan we dat doen? Mijns inziens is tenminste 200g groente per dag alleen haalbaar als groenten bij álle maaltijden op het bord komen. Dus óók op het werk. Daarom is het nodig het aanbod aan groente in bedrijfskantines te vergroten. Op dit moment werk ik met een aantal studenten voedingsmiddelentechnologie aan manieren waarop dat zou kunnen. Zij gaan bedenken hoe je groente op een aantrekkelijke manier kunt aanbieden en hoe je de aantrekkelijkheid ervan kunt evalueren. Ik zou wel raad weten met een aantrekkelijke saladebar waar je zelf je eigen salade kunt samenstellen! In een project bij Avebe en binnenkort hopelijk ook in een Nederlands-Duits samenwerkingsverband (InterReg) wil ik onderzoeken wat het effect is van gezondere bedrijfskantines op prestaties en gezondheid van werknemers.

Het volgende advies luidt: eet 3 sneetjes volkorenbrood. Het advies was 6-7 sneetjes. Minder brood lijkt mij om een aantal redenen gunstig. Ten eerste zitten er veel zogenoemde antivoedingsstoffen in granen en dus brood. Antivoedingsstoffen belemmeren de opname van nuttige voedingsstoffen, zoals mineralen. Door minder brood te eten komt er bovendien meer ruimte voor groente, dus creëren we een win-win situatie: meer nuttige voedingsstoffen en minder stoffen die de opname ervan belemmeren door meer groente en minder granen. Ook het verhaal over gluten vind ik belangrijk in het advies om minder brood te eten. Gluten zijn geen broodje aap. Zorgvuldig onderzoek heeft tot in detail aangetoond hoe gluten de darmwand doorlaatbaar maken en daarmee het immuunsysteem activeren. Dat is belangrijk, omdat zo ongeveer alle welvaartsziekten gerelateerd zijn aan een chronisch overactief immuunsysteem.

Dan het advies om alle geraffineerde granen te vervangen voor volkorenproducten. Ook dat lijkt mij een goed advies, onder andere vanwege de zogenoemde acellulaire koolhydraten, koolhydraten die niet in een cel verpakt zijn, maar als het ware vrije koolhydraten. Koolhydraten in groente en fruit zitten allemaal verpakt in cellen. Koolhydraten in granen en met name in geraffineerde (witte) graanproducten zitten voor een groot deel niet in cellen en dat zou mogelijk problemen kunnen opleveren, met name hoog in de dunne darm. Ik zeg er wel nadrukkelijk bij, dat dit mechanisme nog niet goed onderzocht is.

Het advies over vis snapte ik niet helemaal. Aan de ene kant zegt de gezondheidsraad: “Eet meer vis”. Aan de andere kant is het nieuwe advies om één keer per week vis te eten, terwijl het vorige advies twee keer per week was. Is dat nou meer of minder? Een keer per week is in ieder geval meer dan mensen daadwerkelijk binnenkrijgen. De gemiddelde Nederlander eet één keer per maand vis. Hoe het ook zij, vis is gezond, in ieder geval voor je psychische gezondheid. Dat komt niet alleen door de gunstige verhouding tussen omega-3 en omega-6 vetzuren, maar ook door een gunstig vitaminen/mineralenprofiel. Eén keer per week vis lijkt mij dan eerder een minimum.

En dan het advies over vetten: “Vervang boter, harde margarine en bak- en braadvetten door zachte margarine, vloeibaar bak- en braadvet en plantaardige oliën”. Door harde margarine en bak- en braadvetten te vermijden, vermijd je onder andere transvetten. Transvetten zijn ongezond, dat staat als een paal boven water, maar zitten niet alleen in margarine, bak- en braad vetten, maar ook in koekjes en dergelijke. Dus is overstappen op vloeibare vetten niet de hele oplossing. Hoe doe je dat, transvetten vermijden? Het staat immers niet op de verpakking. Het enige wat je daarom kunt doen, is alle (gedeeltelijk) geharde vetten vermijden, want die bestaan deels uit transvetten. Verder is het verhaal over vetten erg ingewikkeld. Vanuit de psychiatrie zijn er sterke aanwijzingen dat de verhouding tussen omega-3 en omega-6 vetten belangrijk is. Ik noemde dat eerder al. En daarin zit veel verschil tussen plantaardige oliën. Ik had daarom liever het advies gezien: “gebruik olijfolie”. En eventueel daaraan toegevoegd “en koude lijn- en koolzaadolie”. Het onderzoek dat aangehaald wordt in het advies is immers gebaseerd op onderzoek naar de effecten van olijfolie. Van alle zaadoliën, hebben alleen lijn- en koolzaadolie een gunstige omega-3:omega-6 verhouding. Vandaar. Verder had ik daar graag aan toegevoegd om niet bang te zijn voor verzadigd vet, maar daarvoor is de tijd misschien nog niet rijp.

 

Tot slot wilde ik nog drie adviezen uit de rode categorie bespreken. Rood betekent vermijden.

 

“Beperk de consumptie van rood vlees en met name bewerkt vlees”. De bewijslast voor dit advies komt uitsluitend uit observationeel onderzoek. Daarin wordt gezocht naar verbanden tussen consumptie van voedingsmiddelen en ziektes zonder dat er een interventie gedaan wordt. Uit zulk onderzoek, waaronder mijn eigen onderzoek, blijkt onder andere dat mensen die veel rood vlees eten, zo’n beetje meer van alles eten. Het is dan zeer de vraag wat de kip is en wat het ei. De bewijslast voor bewerkte vleesproducten lijkt mij sterker. Ik zou zeggen dat onbewerkt rood vlees prima past in een gezond voedingspatroon, en dat blijkt ook uit deze overzichtsstudie naar het effect van een gezond voedingspatroon met veel groente en fruit en ook vlees, vis en eieren op verschillende markers voor welvaartsziekten. Naar het effect van dat voedingspatroon wil ik ook onderzoek doen in mijn lectoraat.

 

Het volgende advies ondersteun ik volledig. Drink geen calorieën. Zonder er verder op in te gaan, lijken drinkbare calorieën niet geregistreerd te worden door het lichaam, waardoor je gemakkelijk te veel ‘eet’. En dat begint al bij kinderen. Kinderen drinken gemiddeld driekwart liter suikerhoudende dranken per dag, inclusief fruitsappen.

 

Het laatste advies dat ik bespreek is iets spannender. Gebruik maximaal 6g keukenzout per dag. Dat was ook 6g in het vorige advies. Het werkelijke gebruik ligt op 10g. Belangrijker dan de hoeveelheid natrium is de verhouding tussen natrium en kalium. Die verhouding is verstoord in ons Westerse voedingspatroon en kan gecorrigeerd worden door 4x zoveel kalium en 4x zo weinig natrium te eten als we nu doen. En waar vinden we kalium? Juist, in wortels, knollen en fruit. Dus toch weer meer groente en fruit en minder bewerkte producten waaraan zout is toegevoegd. En dat is precies wat ze bij Zuid-Oost Zorg in Drachten gedaan hebben. Alle pakjes en zakjes de keuken uit en zelf koken met verse ingrediënten, zonder teveel zout toe te voegen. Met studenten probeer ik het effect te onderzoeken van die verandering op gewicht van patiënten, op het aantal meldingen van agressie en op ziekteverzuim van werknemers. Het is mijn droom om nog tenminste één zorginstelling die transitie te laten doormaken en bij die zorginstelling een goede voor- en een goede nameting te kunnen doen om de effecten van gezondere voeding in kaart te brengen.

Advertisements

12 thoughts on “Mijn kritische blik op de nieuwe richtlijn goede voeding

  1. Geachte mevrouw Nederhof,

    Als -zoals u schrijft- de Gezondheidsraad ons in plaats van 6 tot 7 sneetjes, maar 3 sneetjes brood wil laten eten, hoe zit het dan met het ook meer dan halveren van de jodium toevoeging, terwijl ook het zout -met jodium- per 1 januari 2013 wettelijk al werd teruggebracht van 2,1 naar 1,8 %? En dat alles terwijl er al een schrijnend jodium tekort in de voeding is?

    http://www.jodiumtekort.nl en http://www.iodineresearch.com

    Met vriendelijke groet, W. Zeegers

    > Op 25 nov. 2015, om 12:30 heeft Voeding en Psyche het volgende geschreven: > >

    1. Beste Wim,
      Dit vind ik zo’n interessante vraag, dat ik besloten heb dit uit te zoeken. Een korte blik op de literatuur zegt dat het antwoord complex is, maar dat minder brood niet per se een jodiumtekort hoeft te veroorzaken. Later meer!

    2. Je kunt toch ook jodiumzout gebruiken in de gevallen dat je anders normaal zout zou gebruiken? Dan valt het misschien wel weer mee met dat tekort.

      Wat me meer verbaast (ik heb het advies verder niet gezien/gelezen), is dat ze (maar) 3 sneetjes (winkel)brood per dag aanraden. Dat lijkt me niet heel veel om je energie uit te halen voor ontbijt en lunch, zeker niet als je werkt.
      Zelf eet ik namelijk wel 2 (zelfgebakken) sneetjes als ontbijt en 2 tot 4 (zelfgebakken) sneetjes brood als lunch (wel met groente als beleg erop, dus aan die 200+ gram kom ik makkelijk), afhankelijk van hoeveel ik werk/beweeg op een dag… Drie winkelbroodsneetjes is volgens mij 1,5 zelfgebakken sneetjes brood, dus dat is wel echt weinig dan. Of houden ze er rekening mee dat mensen veel tussendoortjes eten en dat ze daar dan de rest van hun energiebehoefte uithalen?

      1. @セレネ als je de ADH jodium uit keukenzout wilt halen moet je ongeveer 7 gram eten. Dat is veel te veel. Brood eten enkel voor het jodium is natuurlijk ook niet verstandig. Neem dan een gezonde bron van jodium zoals zeewier.

      2. Dat is inderdaad erg veel zout op een dag (ongeveer zoveel als in een heel brood zit, en je eet echt geen heel brood op een dag :P)! Het zal vast wel de bedoeling zijn dat je je dagelijkse jodiumbehoefte aanvult met dingen als zeewier (wat erg makkelijk is in een Japans voedingspatroon, maar dan eet je eigenlijk ook niet echt brood).

      3. Ik zou geen heel brood eten nee. Je hoeft niet elke dag jodium te eten, je lichaam kan jodium goed opslaan. Dus 1 keer/week een 1/2 blaadje wakame als smaakmaker over je salade bijvoorbeeld is meer dan genoeg.

  2. “Belangrijker dan de hoeveelheid natrium is de verhouding tussen natrium en kalium. Die verhouding is verstoord in ons Westerse voedingspatroon en kan gecorrigeerd worden door 4x zoveel kalium en 4x zoveel natrium te eten als we nu doen.”.

    Hoe verwacht je een verhouding te verbeteren als je beide kanten van de vergelijking met hetzelfde getal vermenigvuldigd? 1/2 == 4/8 == 16/32 etc

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s