Symposium over het microbioom in het UMCG

Op donderdag 27 oktober organiseerde Sasha Zhernakova, universitair hoofddocent in het UMCG, een symposium over het darmmicrobioom, dus over de beestjes die in onze darmen leven. En dat zijn er heel veel. Niet alleen in aantal, maar ook in soorten. En al die verschillende soorten leveren een enorme hoeveelheid DNA, waarmee allerlei taken vervuld kunnen worden, die je met menselijk DNA niet kunt. Zoals het omzetten van voedingsvezels in butyraat. Een verzadigd vet met slechts vier koolstofatomen, dat allerlei ontstekingsremmende eigenschappen heeft. Of het aanmaken van serotonine. 75% van alle serotonine in ons lichaam zou door darmbacteriën gemaakt worden. En bacteriën vechten voor hun eigen soort. Zo vechten onze vrienden de minder gewenste bacteriesoorten,zoals E. Coli, de tent uit.

Onderzoek naar het microbioom lijkt met name technologiegedreven. Er is in de afgelopen jaren zoveel mogelijk geworden als het gaat om het bestuderen van grote hoeveelheden DNA. En die technieken worden gretig toegepast om het leven in onze darm te onderzoeken. Wat je daarbij in je achterhoofd moet houden, is dat de producten van die bacteriën, dus bijvoorbeeld butyraat of serotonine. En de samenstelling van die producten blijkt veel stabieler te zijn dan de samenstelling van de verschillende bacteriesoorten, aldus Bas Dutilh van het UMC Utrecht.

Het grootste deel van de presentaties ging over ontstekingsgerelateerde darmziekten, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Dat is niet verwonderlijk, bij deze ziekten is onderzoek naar het darmmicrobioom zo ongeveer begonnen. De samenstelling van de darmbacteriën is anders in mensen met darmontstekingen dan in mensen zonder darmontstekingen. Arnau Vich Vila, UMCG, ging daarbij in op de producten die meer of minder gemaakt worden door de darmbacteriën van mensen met darmontstekingen. Zo noemde hij onder andere dat hun darmbacteriën een verminderd anaeroob vermogen hebben, en minder vermogen om propionaat, ook weer zo’n korte keten verzadigd vet, om te zetten in butyraat. Ze hebben een verhoogd vermogen tot glycolyse, zeg maar het vrijmaken van energie uit koolhydraten, en meer antibioticaresistentie. Verder hebben ze een een verminderd gluconeogenese vermogen, dus ze kunnen minder glucose maken van andere stoffen, zoals lactaat en glycerine, de bouwstof van triglyceriden, wat een heel belangrijke risicofactor is voor hart- en vaatziekten. In dat licht mag het je niet verbazen dat aderverkalking in verband gebracht wordt met een verstoord darmmicrobioom.

Daar ging de presentatie van Eelke Brandsma, UMCG, over. Hij test bij muizen onder welke omstandigheden een verstoord darmmicrobioom tot aderverkalking leidt. Zijn conclusie was, dat dit alleen gebeurt bij voeding die voor 60% uit vet bestaat. Helaas wist hij niet hoeveel koolhydraten en eiwitten er in de voeding zaten, en hij ging ook niet in op de soorten vet in de muizenvoeding. Dat zou namelijk nogal wat uit kunnen maken voor de ontstekingsbevorderende werking van die voeding. Mijn voorlopige conclusie: waarschijnlijk leidt een verstoord darmmicrobioom met name tot aderverkalking als er tegelijkertijd ook sprake is van een verminderde darmintegriteit, ofwel leaky gut.

Mensen met darmontstekingen hebben ook een verminderd vermogen om voedingsvezels te fermenteren, aldus Arnau Vich Vila. En dat doet mij denken aan het specifieke koolhydraten dieet, zoals Natasha Campbell-McBride beschrijft in haar boek Gut and Psychology Syndrome. In het specifieke koolhydraten dieet worden in eerste instantie alle fermenteerbare voedingsstoffen weggelaten, om ze vervolgens heel langzaamaan weer toe te voegen. Een methode waar veel mensen enthousiast over zijn, maar waar dokters doorgaans niet achter staan.

Dat laatste heeft waarschijnlijk te maken met de manier waarop dokters denken over genezen. Ze kijken primair naar de aandoening. Zoals Harry Sokol van het Saint Antoine Ziekenhuis in Parijs aangaf na zijn presentatie, heeft het weinig zin om alleen de patiënt te behandelen, bijvoorbeeld door ontstekingsremmers te geven. Hij gaf ook aan, dat hij het weinig zinvol acht om alleen het microbioom aan te pakken, bijvoorbeeld door probiotica te geven of poeptransplantaties uit te voeren. Je moet beide aanpakken. En om blijvende veranderingen te bewerkstelligen, moet je ook naar het voedingspatroon van de patiënt kijken, aldus Harry Sokol. In zijn verhaal speelden AhR agonisten een belangrijke rol. Uit onderzoek met muizen bleek het toedienen van AhR agonisten de negatieve effecten van een verstoord darmmicrobioom tegen te kunnen gaan. En, jawel, voornamelijk groenten voorzien de darm van AhR agonisten. Maar dan zul je wel eerst de juiste bacteriën moeten hebben om die groenten te kunnen verteren, en juist van die soort, de firmicutes, hebben mensen met darmontstekingen er minder. En dan is het kringetje rond. Ik denk daarom dat Sokol gelijk heeft als hij zegt dat je alleen uit de vicieuze cirkel van darmontstekingen kunt komen door de darm tot rust te laten komen, het darmmicrobioom de juiste kant op de sturen én de goede voeding te eten om dat darmmicrobioom te onderhouden. Ik denk dan ook dat de wetenschap zich om dat soort combinatiebehandelingen moet gaan richten.

Marcel de Zoete van de Universiteit van Utrecht ging in zijn presentatie in op de vraag waaróm mensen met darmontstekingen die darmontstekingen hebben. Het is in ieder geval het gevolg van chronische laaggradige ontstekingen, zoals die ook in depressie en hart- en vaatziekten een rol spelen. Hij schrijft dat voornamelijk toe aan antistoffen die mensen (en muizen) maken tegen bepaalde soorten bacteriën. Mensen met darmontstekingen blijken antistoffen te maken tegen hetzelfde aantal soorten bacteriën als mensen zonder darmonstekingen, maar wel tegen andere soorten. Maar hoe dat dan komt? Dat is nog een mooie vraag voor toekomstig onderzoek.

Microbioom-cartoon.jpg

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s