Eikenprocessierups, bosbranden en sprinkhanen

De eikenprocessierups is terug, Arizona staat in brand en in Oost-Afrika woedt de derde sprinkhanenplaag in korte tijd. Op het eerste gezicht hebben de eikenprocessierups, bosbranden en sprinkhanen weinig gemeen. Toch zijn er gemene delers. Klimaatverandering wordt aangewezen als de hoofdschuldige en preventie van zowel de eikenprocessierups, bosbranden als sprinkhanenplagen vraagt om meer biodiversiteit.

Eikenprocessierups

Overal eiken met wit-rode waarschuwingslinten: eikenprocessierups.De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder. Zowel de larve als de nachtvlinder heeft veel natuurlijke vijanden, waaronder vogels, vleermuizen en sluipwespen. Een uitnodigende omgeving voor vogels, vleermuizen en sluipwespen is een omgeving waarin de nesten van de eikenprocessierups lang zo groot niet worden als een strak gemaaide berm met enkel eiken.

eikenprocessierups.jpeg

foto: Nanno haasjes

Hoe nodig je vogels uit om in de buurt van eiken te komen wonen? Vogels hebben, net als mensen, twee basisbehoeften: eten en onderdak. Onderdak voor onder andere mezen en boomklevers kunnen we regelen door nestkasten voor bijvoorbeeld koolmezen op te hangen. In de afgelopen winter zijn er veel bijgekomen, met name binnen de bebouwde kom, daarbuiten zie ik er nog erg weinig. Vleermuiskasten zie ik nog veel minder. Zowel vogels als vleermuizen eten in de vroege zomer, wanneer de jongen in het nest zitten, veel insecten. In eiken huizen doorgaans veel verschillende insecten, waaronder wintervlinders, voorjaarsuilen, bladwespen en meikevers. Later in het seizoen zijn dat met name plakkers en eikenprocessierupsen. Op dat moment een goede plek om voedsel te vinden voor hun jongen! Het is echter wel van belang dat er ook de rest van het jaar genoeg te eten is. Dat kunnen we bereiken door tussen de eiken allerlei andere planten te laten groeien die bessen en zaden geven om in het najaar en de winter van te kunnen eten. Dat kunnen allerlei planten zijn, waaronder planten die spontaan opkomen, zoals braam en Amerikaanse vogelkers. En dat is op de meeste plekken buiten de bebouwde kom een groot probleem. Alle bermen worden kortgehouden, zodat het een weinig aantrekkelijke woonplaats is, zelfs al zouden er aantrekkelijke nestplaatsen zijn.

Sluipwespen en sluipvliegen leggen eitjes in de rupsen. De larven die uit de eitjes komen, eten de rupsen van binnenuit leeg. Een beetje wreed, maar wél effectief. En jawel, ook sluipwespen en sluipvliegen kun je aantrekken door te zorgen dat ze eten en onderdak hebben. Nestkasten zijn niet nodig voor deze beestjes, zij nemen genoegen met holle stengels van dode planten. Dus ook dat vraagt om een heel ander maaibeleid. Ze eten nectar, dus dat vraagt om bloemen. Die kunnen jaarlijks ingezaaid worden, maar het gebruik van vaste planten is ook heel goed mogelijk. Niet alleen de boven genoemde braam en vogelkers leveren nectar, ook bijvoorbeeld fluitekruid, paardenbloem, distel en wilg. Allemaal planten die vanzelf op zullen komen zodra je stopt met maaien.

De gemeente Westerveld deed een proef met natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups met nestkasten en minder maaien. Al in één zomer waren er 85% minder nesten!

Bosbranden

Arizona staat in brand. Vorig jaar waren er grootschalige bosbranden in Australië. Uiteraard is de oplossing daar niet zo snel effectief als bij de bestrijding van de eikenprocessierups. Preventie van bosbranden vraagt om een veel langere termijn. Toch kunnen we de oplossing in dezelfde hoek zoeken: meer biodiversiteit en vooral ook andere soorten. Arizona is vooral woestijn met veel uiterst brandbare bosjes. Volgens Alan Savory is het goed mogelijk dat soort woestijngebieden te vergroenen, wat hun kwetsbaarheid voor bosbranden zou moeten verminderen. De Australische bossen die maanden lang brandden, bestaan voor een groot deel uit monoculturen. Brandbare monoculturen van eucalyptus, melaleuca en naaldbomen. Ook in andere delen van de wereld die regelmatig geteisterd worden door bosbranden, zoals Californië en Portugal, is sprake van monoculturen van zeer brandbare planten.

Wanneer in die gebieden veel meer planten gebruikt zouden worden die veel water vasthouden, een strakke, dikke schors hebben en/of planten met een heel dicht bladerdak, zou de kans op bosbrand veel kleiner worden. Naast de keuze voor de planten moeten er ook een aantal structurele dingen veranderd worden, zoals zorg voor wateropvang, óók in de bodem, en vuurvrije zones rondom bijvoorbeeld huizen. Er

Op dit moment vormt met name eucalyptus een belangrijke inkomstenbron voor Australië. Natuurlijk moeten we daarover nadenken. Op meerdere continenten, waaronder Australië, hebben mensen laten zien dat inkomsten niet hoeven te dalen wanneer (veel) meer diversiteit wordt toegevoegd aan teeltsystemen. In de meeste gevallen daalt de kostprijs en stijgt de werkvreugde. Rekening houden met zowel de bruikbaarheid áls brandbaarheid van de beplanting lijkt heel goed mogelijk.

Sprinkhanen

De ergste plaag in tientallen jaren in het noordoosten van Afrika. Een rampzalig groot gebied wordt kaalgevreten. En dat al voor de derde keer in een jaar. Ook hier lijkt het gebrek aan biodiversiteit de plaag in de hand te werken. Een veel grotere biodiversiteit betekent immers veel meer natuurlijke vijanden.

En de crux is dat een veel grotere biodiversiteit ook zal leiden tot een koeler klimaat…

3 thoughts on “Eikenprocessierups, bosbranden en sprinkhanen

  1. Interessante theorie en wat fijn dat in de Gemeente Westerveld het experiment zo succesvol was.
    Ik ben een groot voorstander van zoveel mogelijk groen en dieren in de tuin. Wij hebben druiven, pruimen, mini appeltjes en kruisbessen staan voor de vogeltjes. Wij eten er zelf alleen van, wat we direct op kunnen de rest is voor de vogeltjes. Als er weer iets rijp is, is het dan ook een drukte van jewelste in onze tuin. De vogeltjes uit de hele buurt komen bij ons hun buikje rond eten.
    Tot nu toe hebben wij nog geboft met onze eik. Mogelijk dat de diversiteit hiertoe heeft bijgedragen.

    Enige tijd geleden was er een plaag met buxus motten bij ons in de buurt (ik dacht dat het motten waren). Wij hadden ergens in de tuin enkele buxussen staan, die inderdaad helemaal kaal gevreten waren. Dat is dan pech, maar wij hebben nog planten genoeg in de tuin staan. En voor de vogeltjes was het een erg goed jaar.
    Helaas zag ik korte tijd later verschillende van onze vogeltjes dood in de tuin liggen. De vogeltjes lagen ongeschonden her en der in de tuin. Als het om een roofvogel of kat ging, had ik alleen wat veertjes gevonden. Ik vrees dus, dat een van de buren met gif gewerkt had. Daar word ik heel erg verdrietig van.

    Mensen realiseren zich vaak niet hoe efficiënt de natuur georganiseerd is. Niet alleen de natuur, die ons omringt, maar ook het menselijk lichaam zelf. Wij zijn tenslotte onderdeel van de natuur. En als je ergens ingrijpt heeft dat gevolgen: een dominoeffect. En mensen kunnen vaak niet overzien wat de gevolgen zijn van de dingen die ze doen. Zoals die buren bijvoorbeeld die hun buxus probeerden te redden. Het lijkt erop dat het mensen ontbreekt aan kennis. Maar hoe krijg je die bij de mensen?

    1. Hoi Lynette,

      Bedankt voor je mooie reactie. Jouw vraag is mijn vraag, ook op het gebied van voeding. De kennis is er, dus ik denk dat iedereen die het wil weten, het kán weten. Ernaar handelen is dan weer een volgende stap.

      Liefs,
      Esther

      1. Eens natuurlijk, maar soms weten mensen gewoon niet wat ze moeten doen. Bij heel veel mensen ontbreekt werkelijk de kennis. Vaak weten ze ook niet waar ze die moeten vinden. Ook is het dan nog moeilijk de vertaalslag te maken naar het leven van vandaag. Voor de generatie Boomers en X, is de manier waarop wij nu leven hun waarheid. Toen zij jong waren, was dit de vernieuwing. Mijn hoop is gevestigd op de jongeren en dan vooral de late generatie Y en de generatie Z. Zij zitten met de gevolgen, dus ik hoop dat ze krachtig genoeg zijn om iets te doen.
        Ik probeer zelf natuurlijk al zoveel mogelijk schade te voorkomen in mijn eigen handelen. Het lijkt soms een druppel op een gloeiende plaat. Maar mijn hoop is echt gevestigd op de jonge generatie. Die nu studeert. En ik probeer natuurlijk met mijn eigen project een steentje bij te dragen. Ik vertrouw op een goede afloop.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s